Hazine ve Maliye Bakanlığı, kayıt dışı ekonomi ve sahte fatura (naylon fatura) ile mücadelede teknolojik bir uygulama başlattı. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) Teknoloji birimi ile TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü tarafından ortaklaşa geliştirilen yapay zeka tabanlı “KAŞİF” uygulaması devreye alındı. Makine öğrenmesi teknolojisiyle donatılan sistem, her gün milyonlarca mükellefi tarayarak riskli işlemleri anında raporluyor.
Geleneksel yöntemlerin aksine KAŞİF, önceden tanımlanmış katı kurallara bağlı kalmaksızın çalışıyor. Onlarca terabaytlık “büyük veri” (big data) platformları üzerinde işlem yapan uygulama, mükelleflerin beyanname, fatura, tahsilat, ithalat, ihracat ve çalışan sayısı gibi verilerini günlük olarak analiz ediyor.
Sistemin en dikkat çekici özelliği, mükelleflerin ticari davranışlarındaki olağan dışı değişiklikleri kendiliğinden algılayabilmesi. Herhangi bir ön tanım olmaksızın, işletme kapasitesi ile düzenlenen fatura tutarı arasındaki tutarsızlıkları veya üretim gücü olmayan şirketlerin yüksek hacimli işlemlerini anında saptayabiliyor.
KAŞİF, kullanıma sunulur sunulmaz sahte belge düzenleme riski taşıyan çok sayıda mükellefi tespit etti. Uygulamanın radarına takılan bazı çarpıcı örnekler şunlar oldu:
KAŞİF tarafından riskli bulunan mükellefler için iki koldan işlem başlatılıyor:
Konuya ilişkin açıklamalarda bulunan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, kayıt dışılıkla mücadelede yeni bir safhaya geçildiğini vurguladı. Bakan Şimşek, şu ifadeleri kullandı:
“Yapay zeka ve makine öğrenmesi gibi yeni teknolojilerle artık kayıt dışı tüm faaliyetleri anında tespit ediyor ve işlem yapıyoruz. Bu uygulamalarla hem kayıt dışı ekonomiyle etkin şekilde mücadele etmeye hem de rekabet eşitsizliği meydana getiren uyumsuzlukları önlemeye devam edeceğiz. Tüm mükelleflerimizi kayıt içinde kalmaya davet ediyorum.”
GİB’in teknolojik altyapısını güçlendiren bu hamleyle, Sahte Belge Risk Analiz Programı (SARP) ve Riskli İade Takip ve Analiz Programı (RİTAP) gibi mevcut kural tabanlı sistemlerin üzerine daha gelişmiş bir denetim mekanizması inşa edilmiş oldu.